Archives pour la catégorie Fanm

Dwa fanm, ekonomi politik patriyaka, rechèch feminis

Wi ka non: strateji « ban m prèv » la pou andyoze ti fi nan Site Solèy

Lè yo site non Site Solèy yon kote, se pa toujou lide pozitif ki pase nan tèt nou. Se vre Site Solèy se yon bidonvil kote moun ap viv nan malsite, kote salè mwayen pa jou a mwens pase 1,25 USD pandan nan peyi a li se 2 USD, kote anpil moun ale nan peyi san chapo san yo pa gen chans depase laj 50 an, e kote vyolans (ladan gen vyolans sou fanm ak ti fi) ap fè kenken.

Guitele Rahill ak kèk lòt kolèg (Sabine Lamour nan SOFA ak Phycien Paul nan OREZON pami otè yo), nan yon atik syantifik ann anglè ki titre « Ban m prèv » ki soti an 2020 nan Journal of Aggression, Maltreatment & Trauma, raple nou poutan an 2019 Site Solèy te bay 93% to reyisit nan egzamen leta 9yèm Ane, plis pase anpil lot zòn ki gen plis resous pase l. Atik Guitele ak kolèg li yo raple tou pifò moun k ap viv la se moun pezib k ap feraye pou pran swen fanmi yo ak bay pitit yo yon avni, e edikasyon se youn nan opsyon yo parye sou li. Malerezman, plen obstak sou wout timoun yo, espesyalman ti fi, ki ka anpeche yo espere yon demen miyò. Youn nan obstak sa yo se lè ti fi tonbe ansent pandan adolesans yo. Atik la montre jan, menm nan ka kote yo te parèt dakò kouche ak mesye ki ansent yo a, an reyalite konsantman sa a konn byeze e kache gwo manipilasyon sikolojik.

Kesyon gwosès ti fi (gwosès anpil fwa ti fi sa yo pa t swete) pa konsidere kòm yon priyorite ann Ayiti. Epoutan, dapre otè atik tou nèf sa a, li ta dwe yon priyorite pou omwen 5 rezon. Premyeman, Ayiti pami 8 peyi ki afiche pi gwo risk pou ti fi mouri akoz gwosès oswa akouchman. Apre sa, gen anpil enfòmasyon ki manke sou sante (san bliye sante mantal) adolesan ann Ayiti. Twazyèmman, fanm ann Ayiti 4 fwa pi arisk pase gason pou yo soufri depresyon. Katriyèmman, 25% fanm ansent ak 20% fanm ki fenk manman yo nan monn lan konn soufri depresyon e adolesan ki soufri depresyon pi fasil touye tèt yo. Anfen, suisid se prensipal koz lanmò lakay adolesan mwens pase 19 an yo nan monn lan e 90% adolesan ki touye tèt yo nan monn lan se nan peyi ki a fèb revni oswa revni mwayen, tankou Ayiti, sa rive.

Kidonk ansent bonè kapab poze gwo risk pou sante fizik ak sante mantal ti fi yo, men tou se yon baryè ki ap bloke yo depi kounye a e konsa minen chans pou nou rive nan yon sosyete kote dwa moun respekte, sitou lè nou konnen se sitou fi ki pran swen timoun nan sosyete debalanse n ap viv ladan yo a. Atik Guitele ak kolèg li yo ekri a idantifye, apati yon seri entèvyou ak ti fi ki ansent oswa ak moun k ap pran swen yo nan Site Solèy, plizyè eleman ki favorize ti fi tonbe ansent bonè nan Site a. Gen nan yo nou te ka gentan devine, tankou konsekans Tranblemanntè 12 janvye 2010 la, povrete ak grangou oswa pwoblèm edikasyon seksyèl. Men faktè ki sandout pi frapan an (e pi chokan) nan sa yo liste yo se strateji « ban m prèv » la. Demach mande prèv sa a montre ki kalte gwo presyon sikolojik ti fi yo ap sibi ak jan mank matirite yo nan laj sa a rann yo vilnerab pou predatè seksyèl.

Prèske tout ti fi ansent otè yo te kesyone yo rekonèt « ban m prèv » alorijin ansent yo ansent bonè a. Bay prèv n ap pale a se yon veritab strateji mesye yo deplwaye pou jwe nan lespri ti fi yo, kote yo fè yo santi bezwen pwouve yo vyèj pou sove diyite yo. Mete sou sa, ti fi yo konn pa gen chwa vrèman, lè yo konnen se swa yo bay « prèv » la oubyen yo pran risk sibi yon kadejak. An menm tan, si yo « bay prèv » la twò rapid, yo pase pou ti cholin e nouvèl la gaye nan pwen pou lòt moun vin ap mande pa yo. Men yon ekstrè ki montre kòman pafwa di « wi » konn sèl opsyon ti fi sa yo genyen.

Lè yo di w « ban m prèv » la, si w kouri di non, mesye yo ap menase w, pi mal toujou, yo ka menm planifye yon kadejak sou ou pou pini w. Lè konsa yo di w ou do panse w se yon pil afè oswa w twò edike pou yo, oubyen yo di w ou bay tèt ou twòp enpòtans y ap fè w rete. Ou menm ki konn sa, ou kapab pè di non epi ou dakò menm kote a pou w kouche ak yo. Men, lè w fè sa, yo di w fasil e lè yo fini avè w, yo fè nouvèl la gaye di w se yon ti fi fasil, konsa pou lòt yo ka vin mande pa yo. Lè konsa ou pa vrèman gen lechwa. (Temwayaj yon ti fi 13 an)

Gen yon lòt temwayaj nou jwenn nan atik la ki pi twoublan toujou. Li montre jan adolesan yo kapab vilnerab e gen difikilte rekonèt yon seri tantativ pou manipile yo. Lè konsa, menm yo menm ka pa konsyan se abize yo te abize yo.

Nou sis la ap viv nan yon pyès kay e se atè nou dòmi. Yon jou swa, m pantan nan dòmi pou m jwenn gran frè m nan k ap manyen m, kifè m tonbe rele. Ti kay nou an tèlman kole ak lòt yo e pa vrèman gen fenèt. Gen yon vwazen ki tande nou tout k ap rele e li fè bri kouri frè m nan pèdi m. Tout moun tonbe rele m ras kabrit paske yo di se sèl kabrit ki kouche ak fanmi yo. Mwen m te konnen frè m nan pa t kouche m, men patnè ki t ap fè bri kouri a vin di m ba l prèv, konsa l ap di lòt moun yo se te yon fo rimè. M ale epi m pwouve l sa! Se li ki te pèdi mwen! Lè mwen di l mwen ansent pou li, li krache sou mwen epi li di, « Sot sou mwen, ras kabrit! Frè w la ki papa l!

Si strateji « ban m prèv » la efikas konsa, sa gen arevwa, jan otè yo souliyen sa a, ak edikasyon janre nou resevwa ki bay ti gason yo pouvwa e prepare ti fi yo pou yo vin sèvyab e konsa rann yo vilnerab. Pou dayè, jan Sabine Lamour te analize sa a, nou prepare fi yo pou vin poto mitan, pou yo wè tèt yo tankou yon resous ki adispozisyon lòt moun pandan gason yo yo menm pa gen kalte chay sa sou do yo. Jan yon ekstrè nan atik la raple sa, paran yo renmen di an palan de ti gason « Se ti kòk mwen genyen, zafè ti poul nan poulaye pa gade m ».

Atik Guitele et al. (2020) sa tonbe daplon, nan yon moman kote nou ap enkyete nou pou Grenadyèz nou yo apre gwo akizasyon ki sou tèt Prezidan Fédération Haïtienne de Football la (FHF). Nan ka Site Solèy la, atik la di yo estime 50-70% fi ak fanm ta ekspoze omwen yon fwa a vyolans seksyèl an deyò relasyon koup e se enpinite k ap fè lalwa. Pandan nou ap swete pou lajistis fikse responsablite yo nan dosye FHF la, n ap pwofite raple rasin pwoblèm sa yo fon e yo anpil. Okenn byennèt p ap posib toutan leta ak tout sosyete a pa deside koupe fache ak sitirans, konbat enpinite, bay viktim yo akonpayman epi atake pwoblèm nan nan rasin.

[Nou te li pou ou:] Wòl fanm ayisyèn yo nan ekonomi sosyal solidè a

Nou ka telechaje sentèz sa a an pdf tou, jis klike sou lyen sa a:

Referans :

Oriza, J., & Paul, B. (2014). Rôle des femmes entrepreneures dans le renforcement de l’économie sociale et solidaire en Haïti. Haïti Perspectives, 3(3), 23-26.

Mo kle :

 Fanm; kapital sosyal; mikwofinans; koperativ; agrikilti; komès

Sentèz

1/ Objektif tèks la

Tèks la vle montre fanm ayisyèn yo gen yon vizyon (solidarite) ak yon enpòtans nan ekonomi sosyal e solidè a ki fè nou ta dwe mize sou yo pou sektè sa a ka devlope pi plis toujou.

2/ Metodoloji

Ranmase/Analiz apati lòt rechèch                          

3/ Moun/Zòn etid la touche

Ayiti

4/ Rezilta ki pi enteresan

Anvan otè yo antre nan nannan diskisyon an, yo raple kontèks ekonomi sosyal e solidè a ann Ayiti. Fòm ou plis jwenn Ayiti yo se koperativ, mityèl ak asosyasyon yo. Otè yo rekonèt kontribisyon fanm yo enpòtan nan ekonomi an, men yo rete pridan parapò ak diskou womantik kòmkwa yo se “poto mitan” oswa “ewoyin” nan. Yo raple fanm yo plis travay (fè komès) nan enfòmèl e sa yo pote nan ekonomi an, malgre enpòtans li, soti envizib oswa maske, akoz blokaj ki gen pou yo nan sosyete a. Poutan, nan yon moman kote, sitou apre tranblemanntè 12 janvye 2010 la, leta ak lòt aktè bouke chèche solisyon dirab ki ka kwape povrete, ekonomi sosyal e solidè a parèt kòm yon bon kandida ki chaje potansyèl pou Ayiti. Dayè, aktè yo sèvi ak demach sa a pou chèche konble twou vid leta kite kote li absan yo. Otè yo eseye montre si nou ta chwazi devlope sektè sa a plis toujou, mize sou fanm yo se t ap yon bon estrateji paske se gras ak yo ekonomi sila a kenbe kò l toujou. Pou yo montre sa, yo analize plas fanm nan fòm òganizasyon ki sandout pi popilè nan sektè sa a: koperativ yo (ki, tipikman, kapab koperativ mikwofinans oswa koperativ agrikòl). Nan mikwofinans lan, fanm yo domine. Nan agrikilti a, yo ka parèt mwens prezan men yo jwe yon gwo wòl kanmèm.

  • Pou mikwofinans lan, otè yo esplike yonn nan estrateji ki mache byen Ayiti pou prete moun ki pa gen gwo mwayen yo kòb, se fè yo prete kòb la an gwoup 5-10 moun (kredi solidè) kote chak moun se garanti lòt moun yo. Se sitou fanm ki konn fòme gwoup sa yo, e se youn nan estrateji ki te pèmèt mikwofinans lan devlope konsa Ayiti. Menm si jounen jodi a, kredi endividyèl la gen tandans depase kredi an gwoup sa yo, fanm yo toujou pi gwo kliyantèl mikwokredi yo (yo plis pase 74% pami moun ki prete lajan yo an 2011, e plis pase 50% nan pòtfèy kredi a se yo li t al jwenn).
  • Ann Ayiti, fanm yo pa twò patisipe nan fè jaden, men yo aktif anpil nan komès anndan sektè agrikòl la: vann entran se yo, vann pwodui rekòt yo se yo (sitou madan sara yo). 40% kay an pwovens se fanm k ap dirije yo. Yo aktif nan prèske tout filyè pwodiksyon. Men tou, kòm yo aktif anpil nan mikwofinans lan, sa rive se atravè yo menm kapital la soti nan mikwofinans pou l al jwenn sektè agrikòl la (espesyalman koperativ agrikòl yo).
  • Malerezman, fanm yo manke jwenn ankadreman pou devlope biznis yo. Mikwofinans Ayiti plis baze sou prete lajan sèlman, li pa prèske bay èd pou moun vin pi maton nan biznis. Poudayè, se sanse moun ki gen biznis deja yo finanse sèlman. E kòm dapre otè yo medam yo pa twò ka konte sou mouvman feminis ayisyen an pou ede yo grandi nan fè biznis, li vin enpòtan anpil pou gen inisyativ ki deplòtonnen pou ede medam yo byen esplwate kapital sosyal sa a yo gen deja a granmesi esperyans yo ak rezo kontak yo.

5/ Kòmantè

Atik sa a byen montre poukisa inisyativ ki vize devlope ekonomi sosyal e solidè Ayiti yo ta dwe santre sou medam yo, etandone enpòtans istorik, ekonomik epi sosyal yo (sou baz eksperyans yo ak relasyon yo) nan sektè sila a. Men atik la petèt bliye souliyen, malgre se fanm yo ki jwenn plis kòb e malgre se yo ki pi plis pami moun yo prete kòb yo, sa pa di si pi gwo kredi yo se nan men medam yo yo ale. Men kanmèm, atik la bay yon bon oryantasyon pou tout inisyativ ki ta vle bouste sektè mikwofinans lan ak koperativ agrikòl yo ann Ayiti.

Kisa sèks vin chèche nan rechèch k ap fèt sou travay? (Nou te li pou ou)

Nou te li tèks sa a pou ou

Le travail du genre, les sciences sociales à l’épreuve des différences de sexe. (Introduction)Jacqueline Laufer , Margaret Maruani, Catherine Marry an 2003


Kouvèti liv la

Ou kapab telechaje grenn atik n ap kòmante a la:

Tèks sa a se entwodiksyon yon liv kolektif otè plizyè disiplin te met ansanm pou pibliye an 2003. Tèks la fè yon ranmase sou kontribisyon ki anndan liv sa a ki soti 20 lane apre piblikasyon yon lòt liv kolektif ki te gen tit, Le sexe du travail (Sèks travay). Yo fè lontan ap inyore oswa minimize kesyon sèks la (oubyen kesyon jan an) nan domèn syans sosyal travay yo. Se vre, jounen jodi a, etid ki gade bagay yo sou ang sa a yo pa ra pase sa epi ide ki di travay gen arevwa ak sèks la yo plizoumwen admèt li alèkile. Men sa gen ven lane, lè premye liv kolektif la te soti a, se chak Sen Silvès ou te ka tonbe sou mòd rechèch sa yo. Evolisyon sa a pa anpeche rechèch sa yo, jouk jodi a, pa gen ase pwojektè ki brake sou yo. Nouvo liv kolektif ki fè objè atik sa a, objektif li se dekri kòman kesyon jan an parèt nan domèn syans sosyal travay yo epi ki diplis li pote nan domèn sa yo.

Yon gason sou yon chantye

Apwòch klasik yo mal pou pou pran diferans selon sèks yo an kont nan analiz yo abitye fè yo. Agiman selon nati a, yon agiman ki konsidere kèk inegalite kòm yon bagay ki natirèl (se sou li tèz kòm kwa gason ak fanm yonn konplete lòt la chita), yo pa rive desitire li nan sosyoloji pozitivis la ak sosyoloji fonksyonalis la. Yo bouke souke fondasyon modèl ekonomik òtodòks la ak sosyoloji fonksyonalis la atravè analiz sou baz klas (sosyal), malerezman analiz sa yo pa rive demonte tout rapò dominasyon vre jan yo te pwomèt la. Orijinalite analiz sou divizyon seksyèl travay la se pwopoze li pwopoze yon fason pou nou koupe fache ak modèl ki la deja yo. E istwa revèy konsyans sa a brake pwojektè sou yon switch ki fèt, soti nan yon pozisyon plenyadò al nan yon pozisyon kote fanm yo se sijè aktif k ap entèraji.

Yon premye kontribisyon rechèch sa yo pote se seksyalizasyon lakonesans, ki vle lakonesans sispann pwodiksyon yon maskilen-net. Antre diferans selon sèks yo nan syans travay yo se pa nik ajoute fanm yo kòm aktris. Se kategori yo ak chema analiz yo menm nou vin oblije repanse pou rebat kat la nèt. Antre diferans selon sèks yo pèmèt nou souliyen limit sosyoloji travay la ki, tankou la, te prefere inyore reyisit ti fi yo lekòl oswa pa t rive  esplike reyisit sa a. Menm jan an tou, sa pèmèt nou dekouvri limit syans ekonomik yo ki trete fanm tankou yon kategori moun apa san rasyonalite, san lojik, yon bann metrès kay, ki la pou kale epi fè levasyon timoun. Lè se konsa yo prezante yo, fanm yo konn tou senpleman absan nan analiz yo.

Yon pil liv., senbòl konesans, men ki konesans?

Yon dezyèm bagay rechèch sou jan yo pote se rive yo rive fè kèk kontradiksyon parèt aklè, gwo lajounen, pou tout moun wè yo, nan koze itilizasyon je fèmen maskilen-net la nan syans travay yo. Espesyalman, yo montre jan chèchè yo inyore kèz varyab kle, ki gen arevwa ak sèks moun (maskilen oswa feminen), nan rechèch yo ap mennen. Yon bon egzanp se itilizasyon wòdpòte nosyon « menaj » la kòm inite statistik oubyen ekonomik, swadizan net nan jan yo defini l men ki an reyalite seksye nan jan yo aplike l (se gason an ki soti kòm chèf kay la). Lèfini, nosyon menaj sa a nwaye inegalite ki kapab egziste ant gason ak fi anndan yon fwaye. Sa ka lakoz, pa egzanp, etid sou povrete yo souzestime povrete fanm yo epi mete povrete gason yo nan yon nivo li pa ye.

Yon fanm ak gason k ap prepare manje

Foure kesyon jan an nan analiz yo fè yo vin oblije ap kesyone jan yo itilize travay gason yo kòm yon referans inivèsèl. Li montre tou tout sa sa ka pote si nou deside chanje linèt lè n ap analize kesyon sa yo. Se konsa, nou ka dekouvri itilize salè gason kòm referans pou estime inegalite salè yo pa fin menm bagay ak si nou te itilize pito salè fanm yo touche kòm referans. Si se salè fanm yo nou te itilize kòm referans, inegalite salè yo yo t ap parèt pi plis (an pousantaj); lè se salè gason yo ki sèvi referans, inegalite salè yo parèt mwens (an pousantaj), menm si eka a menm an valè absoli. (Mande Kreyonomi yon demonstrasyon si sa enterese w.) Epoutan,se referans gason an yo toujou itilize, sa ki patisipe nan minimize inegalite salè fanm yo ap sibi yo. Menmman parèyman, nou te ka fè yon lojik sa a pou kesyon chomaj gason ak chomaj fanm. Mete sou sa, sèvi ak gason kòm referans lan sanble souzantann, an gwo ponyèt, se bò kote pa fanm yo pwoblèm nan soti. Analiz koze travay kalifye a, yon kategori travay se gason ki plis fè yo, lè li sispann esklav koze gason kòm referans sa a, pèmèt moun poze bon kesyon ki kapab pèmèt reyalize nechèl kalifikasyon sa a se yon konstriksyon sosyal li ye.

Toutfwa, antre diferans sèks yo nan syans sosyal travay yo ap mande nonsèlman pou nou antre fanm nan analiz la men tou pou nou etidye kèk aktivite ki gen karakteristik gason ladan. Se pa sèlman fokalize  sou fanm, si se te sa konpreyansyon nou sou kèk reyalite (egzanp, monn pwofesyonènèl gason pisans nan tipografi) li te ka manke. 

Yon lòt kontribisyon, ki tou frèch, analiz jan yo pote nan syans sosyal yo se souliyen yo rive souliyen enpòtans pou nou pa sèlman gade sa k ap pase anndan fanmi yo pou nou konprann ingalite fanm yo ap viv nan espas pwofesyonèl yo. Rekonèt kèk estrikti (tankou mache travay la, antrepriz yo, oòganizasyon yo) inegalite se yonn nan mak fabrik yo, ki vle di yo kreye inegalite poukont yo (e gen rechèch ki montre li), sa pèmèt nou evite lage tout chay la sou do lafanmi. Tankou, gen etid ki montre, an Frans, an 2012, menm pami jèn ki pa arevwa ak koze fanmi chomaj la touche jèn medam yo plis pase jèn mesye yo. Gen etid ankò ki montre inegalite salè yo touche menm fanm ki gen gwo oswa pil diplòm yo, kèlkelanswa sitiyasyon familyal yo (espesyalman, selibatè ou pa).

Yon lòt kategori kontribisyon analiz jan yo pote nan domèn syans travay yo gen pou wè yon bò ak itilizasyon chif ak estatistik pou bay deba yo chè. Yon lòt bò, analiz sa yo gade kòman nou kapab bon mo yo oswa bon metafò pou defèt kèk esteryotip seksis ki mal pou disparèt. 

Tout kontribisyon sa yo montre jan rechèch sou jan yo kòmanse ap djondjonnen. Men istwa pwogrè sa a pa t yon senp liy dwat, te gen wo te gen ba, epi yon peryòd bliye kapab suiv yon peryòd kote moun pran konsyans sou enpòtans diferans selon sèks yo nan analiz yo ap fè. Epi tou, malgre pil konesans sa yo ki pwodui a, yo toujou ap kesyone lejitimite entèlektyèl oswa menm syantifisite domèn rechèch sa a sou pretèks kapab se militan ki fè rechèch sa yo, ou pa ta di se sèl nan rechèch feminis yo ou jwenn militan. Finalman, e sa se yon paradòks, domèn rechèch sa a toujou viktim yon mank rekonenans bò kote enstitisyon yo, nou ka wè sa atravè bidjè senèryen li jwenn yo, nan mank viziblite li nan espas akademik yo. Pou otè yo konkli, yo rekonèt pwoblèm lejitimite entèlektyèl la se yonn nan gwo defi ki rete pou leve men yo souliyen tou jan mank rekonesans enstitisyonèl la mache an menm tan ak plis libète pou fè rechèch sou sijè yo vle: chèchè k ap fè etid sou jan yo ta ka tou pwofite libète sa a.